Năm 2015, một nghiên cứu “gây choáng váng” được công bố.
Các nhà khoa học Canada liên kết với Microsoft, thực hiện các thí nghiệm đo sóng não, với 2.000 đối tượng tham gia khảo sát.
Kết quả cho thấy, thời gian tập trung trung bình của con người, vào năm 2000 là… 12 giây.
Nhưng đến năm 2013, nó đã “được” rút ngắn xuống chỉ còn… 8 giây.
Quả là choáng váng!
Nhưng điều gây sốc hơn, người ta cũng có số liệu về thời gian tập trung của cá vàng.
Đó là… 9 giây.
Điều này có nghĩa là gì? Con người tập trung còn thua cả… cá vàng.
Hóa ra, khái niệm “não cá vàng” là có thật. Chỉ tập trung mỗi 9 giây. Nhưng con người, giờ đây chỉ có 8 giây. Thế mà chúng ta hay châm chọc một số đối tượng – như bà bầu sau khi sinh, bị suy giảm trí nhớ, mất khả năng tập trung – ta hay trêu họ là “não cá vàng”. Không hẳn, và không riêng gì ai, não của loài người nói chung đang “tiến hóa” một cách đầy vinh quang lên cấp độ… não cá vàng. Mà thật ra, còn không bằng! Quả là một thành tựu rực rỡ!
Quá nhiều thông tin khiến con người mất đi sự chú ý với bất kỳ một thông tin cụ thể nào. Theo một nghiên cứu, khối lượng dữ liệu kỹ thuật số được tạo ra năm 2000 là 63 tỷ gigabyte, nhưng đến năm 2025 sẽ là 163 nghìn tỷ gigabyte. Đến năm 2019, có khoảng 1,7 tỷ website trên toàn cầu. Mỗi ngày, chúng ta “vật vã” tìm cách “sống sót” trong “chiến tranh thương hiệu”, rất nhiều nhãn hàng ra sức lôi kéo, bằng mọi “thủ thuật” khiến ta chú ý đến. Trung bình một ngày, bạn có thể bắt gặp hàng nghìn thông điệp về thương hiệu, bằng cả ý thức lẫn vô thức.
Smartphone ra đời tưởng như sẽ khiến cuộc sống của chúng ta trở nên dễ dàng hơn, giúp ta nâng cao sự tập trung của mình. Nhưng không, ta đang ngồi làm việc, đột nhiên “ting” một cái, có thông báo (notification) từ mạng xã hội, ta nhắc điện thoại lên “check”, 30 giây sau, lại có một email mới gửi đến, ngay sau đó hàng loạt thông báo tin nhắn được gửi từ một ứng dụng nhắn tin A, chưa kịp phản hồi xong hàng loạt thông báo tin nhắn khác được gửi từ một ứng dụng nhắn tin B, chưa kịp vào đọc email khác lại được gửi, đang định vô kiểm tra thì mạng xã hội lại gửi thêm thông báo mới… Ta quay trở lại công việc và không còn nhớ mình đang ở tiến trình nào? Tất cả phải được “khởi động”, “làm nóng” (warm-up) lại từ đầu. Vô cùng mất năng suất, vì sao? Vì năng lực tập trung của ta bị suy giảm đáng kể!
Trẻ con khi còn nhỏ đã được tiếp xúc với điện thoại “thông minh”. Tất nhiên, mọi thứ luôn có hai mặt. Điện thoại thông minh có thể giúp con được tiếp cận nhiều chương trình (qua online), như thế sẽ gia tăng sự hiểu biết, óc sáng tạo (tuy nhiên, nếu con xem các chương trình theo kiểu liên tục tiếp nhận thông tin thụ động thì sự sáng tạo sẽ giảm sút), năng lực kết nối đa chiều kích – vốn cũng là một phẩm chất cần thiết trong tâm linh… Có điều, coi chừng lợi bất cập hại. Nhiều bà mẹ cho con xem video trên điện thoại/máy tính bảng để… bón cơm cho nhanh, cho xong. Khỏe! Đứa trẻ há mồm ra, ngậm lấy thức ăn, mắt vẫn dán vào màn hình, nhai một cách vô hồn như một con zombie, hoàn toàn không có sự “kết nối” với thức ăn, không chánh niệm, không có năng lượng của sự trân trọng và biết ơn thực phẩm, không cảm nhận được trọn vẹn cái ngon.
Nói tóm lại, là không tập trung. Nhiều ông bố mang con ra ngoài, con quấy rối, khóc, bố chỉ có thể mở điện thoại lên cho con chơi game hay xem chương trình giải trí, cho “yên thân”. Nhiều gia đình khi ăn vẫn còn thói quen mở ti vi, vừa ăn vừa xem. Khi ta chú ý đến cái gì, tâm của ta hướng về cái đó, năng lượng sẽ “chảy” về đấy. Bữa cơm gia đình là dịp sum vầy, năng lượng cần “tụ lại” chính ở nơi bàn ăn. Tất cả nên dành thời gian quây quần đó để cảm nhận tình thâm, quan tâm hỏi han nhau. Bản thân biểu tượng chiếc bàn có ý nghĩa là “sự chia sẻ, giao tiếp” ở trong khoa học về ngôn ngữ biểu tượng/ngôn ngữ tâm linh. Vậy mà, trong bữa ăn lại mở ti vi lên, khiến tâm bị “phóng dật” sang chiếc ti vi, khiến bữa ăn mất đi chánh niệm, khiến ta mất tập trung.
Khi xã hội phát triển theo chiều hướng như vậy, thứ bị “mai một” nhiều bậc nhất, chính là khả năng TẬP TRUNG của con người.
Nên nói, năng lực tập trung chính là “nguồn lực khan hiếm” nhất hiện nay. Quả không ngoa!
Thiền có thể là giải pháp cho vấn đề nhức nhối này!
Vì thiền giúp chúng ta trở nên tập trung hơn. Thiền chính là về sự nhận biết. Muốn nhận biết, cần tập trung. Một trong những đặc tính của thiền là sự tập trung. Nếu là sự sao nhãng, đó không phải là thiền. Nếu tập trung mà quá căng thẳng, đè nén, đó cũng không phải là thiền. Thiền là vừa tập trung vừa thư giãn. Không có gì mâu thuẫn cả. Chúng bổ sung cho nhau.
Các kỹ thuật thiền giúp thiền sinh học cách định tâm, tập trung và quan sát, nhận biết một đối tượng nào đó như hơi thở hay những thay đổi trên cơ thể. Thật ra, đã có nhiều nghiên cứu khoa học xác nhận điều này. Một nghiên cứu của Đại học Bắc Carolina cho thấy các sinh viên khi thiền sẽ gia tăng nhận thức và khả năng tập trung gấp nhiều lần so với người khác. Khi chúng ta rèn luyện sự tập trung qua thiền, não của ta có khả năng “tự cấu trúc” lại để giúp ta có thể tập trung hơn trong chính đời sống hằng ngày.
Cái gì càng khan hiếm thì càng quý. Vậy nhưng, thiền có thể giúp ta bảo toàn nguyên vẹn, thậm chí phát triển thứ “vốn vô hình”, thứ “tài sản” vô cùng quý giá và cần thiết ấy.
Đó chính là sự tập trung.
Ngày thứ 12/ chuỗi 21 ngày hành thiền và lan toả trên mạng xã hội – để cùng nhau gieo hạt hoà bình nội tâm.
