Bộ phim “Con kể ba nghe” đã làm được một điều rất đáng trân trọng: gióng lên một tiếng chuông cảnh tỉnh về sức khỏe tinh thần trong xã hội hôm nay, đặc biệt là nơi người trẻ.
Trong một thời đại mà thành tích, tốc độ, hình ảnh và so sánh trở thành áp lực thường trực, rất nhiều người trẻ đang mang trong mình những vết thương vô hình. Họ vẫn đi học, đi làm, vẫn cười nói, vẫn đăng ảnh, vẫn “ổn” theo nghĩa xã hội quy ước. Nhưng bên trong, nhiều người đang rạn nứt, kiệt quệ, cô độc, hoang mang về chính sự tồn tại của mình. Một bộ phim dám chạm vào vùng tối đó, dù chưa trọn vẹn, vẫn là một nỗ lực đáng được ghi nhận.
Về mặt ngôn từ, cách gọi đúng là “sức khoẻ tâm thần”. Nhưng nếu việc dùng chữ “tâm thần” khiến nhiều người nảy sinh định kiến, xấu hổ, sợ hãi, hoặc tự gắn cho mình một nhãn bệnh nặng nề hơn thực tế, thì chúng ta vẫn có thể dùng chữ “sức khoẻ tinh thần”. Bản chất vẫn là một điều: nói về tình trạng bên trong của con người, nơi cảm xúc, tư duy, ký ức và ý nghĩa sống đang vận hành ra sao. Chữ nghĩa chỉ là phương tiện. Điều quan trọng là làm sao để con người dám đối diện và dám tìm sự trợ giúp.
Cái kết của bộ phim, nếu nhìn từ góc độ trị liệu, chưa thực sự là một sự chữa lành đúng nghĩa. Nó chưa đi tới được một tiến trình hồi phục tâm lý đủ sâu, đủ an toàn, đủ có cấu trúc. Nhưng điều này cũng có thể được thông cảm. Bởi lẽ, những người làm phim, rất có thể, chưa từng thực sự là một nhà chữa lành hay một nhà trị liệu tinh thần. Họ đang kể một câu chuyện bằng sự đồng cảm và trực giác của người trong cuộc đời, chứ không phải bằng kinh nghiệm lâm sàng của người đã đi qua nhiều ca tổn thương nội tâm.
Trong phim vẫn có những chi tiết đáng xem xét về mặt trị liệu. Ví dụ, cảnh nữ “chuyên gia tâm lý” nước ngoài muốn ôm cậu bé Minh. Trong bối cảnh đó, đó không phải là trị liệu thực sự. Đó không phải là “right therapy”. Với một thân chủ đang mang tổn thương sâu, đặc biệt là tổn thương về ranh giới, về an toàn, về niềm tin, thì một cái ôm đột ngột, dù xuất phát từ thiện ý, có thể làm tái kích hoạt sang chấn nhiều hơn là chữa lành. Trị liệu không phải là hành động theo cảm xúc của người làm trị liệu. Trị liệu là một tiến trình rất tinh tế, có ranh giới, có đạo đức nghề nghiệp, có cấu trúc, và có sự lắng nghe sâu sắc đối với hệ thần kinh và lịch sử tổn thương của thân chủ. Vì thế, chi tiết này đã sớm dự báo cho tôi biết rằng trung tâm trị liệu xuất hiện trong bộ phim này là một trung tâm không đàng hoàng. Mọi sự diễn ra sau đó trong cốt truyện của bộ phim cũng phản ánh đúng như vậy (chỗ này hơi “spoiler” nhẹ một chút).
Tuy còn những điểm có thể cải tiến, tôi vẫn chọn đứng về tinh thần thiện lành của bộ phim này. Và cũng nhân dịp đầu năm, như một cách trao đi tâm từ, tôi sẽ tiếp nhận khoảng 8–10 ca có liên quan đến sức khỏe tinh thần: trầm cảm, rối loạn lo âu, các trạng thái hoang mang hiện sinh, mất ngủ kéo dài, sang chấn tâm lý, thậm chí cả những trường hợp nặng hơn như tâm thần phân liệt ở mức độ còn có thể can thiệp hỗ trợ. Một số ca về thân bệnh như cột sống, xương khớp, hoặc các vấn đề khác có liên quan sâu đến tâm – thân, cũng có thể được xem xét.
Đây không phải là một chương trình thương mại. Đây giống như một phần tâm từ mà chúng tôi muốn trao đi trong thời điểm này. Tôi sẽ theo dõi trực tiếp tiến trình của những ca này, không giao phó hoàn toàn cho đội ngũ.
Và tôi cũng xin nói thêm một điều rất riêng tư nhưng rất chân thành: tôi xem việc làm này như một sự tri ân khi vừa được trao bằng tiến sĩ danh dự về sức khỏe tinh thần từ Hoa Kỳ. Đó không phải là một danh hiệu để tô điểm cho hình ảnh cá nhân, mà là một món quà như một lời nhắc nhở rất nhẹ nhưng rất sâu rằng: con đường mình đang đi là đúng hướng, và trách nhiệm đi kèm với nó cũng lớn hơn.
Vì vậy, những ca tiếp nhận lần này, với tôi, không chỉ là hỗ trợ con người.
Tôi vẫn sử dụng được nhiều công cụ tâm lý học hiện đại. Và tôi xin nói rất rõ: có những việc, hãy cứ để đúng chuyên gia tâm lý làm. Đúng người, đúng việc. Tôn trọng chuyên môn. Không có chuyện phủ nhận vai trò của tâm lý học lâm sàng hay y khoa.
Tuy nhiên, tôi cũng phải nói thẳng một điều mà nhiều người trong nghề hiểu rất rõ: không phải cứ học nhiều lý thuyết là trị liệu được người khác. Có những chuyên gia mang trong mình rất nhiều khái niệm, rất nhiều mô hình, rất nhiều định kiến ngầm, nhưng lại chưa từng thật sự ngồi đủ yên với nỗi đau của một con người khác. Họ phân tích tốt, gán nhãn tốt, nhưng không đủ hiện diện để dẫn dắt một tiến trình chữa lành thực sự.
Cách tiếp cận của chúng tôi là sự hài hoà. Chúng tôi không phủ nhận tâm lý học. Chúng tôi cũng không thần bí hoá tâm linh. Chúng tôi kết hợp cả hai. Chúng tôi thực hiện các liệu pháp tinh thần, trong đó có những pháp về chữa lành, về tâm thức, về thiền, về giải phóng ký ức tổn thương, về tái thiết lập mối quan hệ an toàn giữa con người với chính mình.
Bởi sau cùng, gốc rễ của rất nhiều rối loạn tinh thần không chỉ nằm ở hoá chất não bộ, mà nằm ở một trái tim đã bị bỏ rơi quá lâu, một linh hồn đã sống sai vai trò của mình quá nhiều năm, và một con người chưa từng được dạy cách ở yên với chính nỗi đau của mình.
Nếu bộ phim này giúp thêm một người dám nói: “Tôi không ổn. Và tôi cần được giúp”, thì nó đã làm được một điều rất lớn.
Phần còn lại, chúng ta – những người đang đứng ở giao điểm giữa tâm lý học và tâm linh – có trách nhiệm bước vào, một cách khiêm cung, tỉnh thức và nhân ái.
Quý vị có thể đăng ký bằng cách nhắn tin trực tiếp cho tôi thông tin của mình bao gồm họ tên, số điện thoại, vấn đề bản thân muốn được hỗ trợ. Tôi xin phép gửi thông tin cho đội ngũ tiếp nhận, xếp lịch, và tôi sẽ đi theo tiến trình hỗ trợ này.
Quý vị cũng có thể #Share (chia sẻ) bài viết này vì biết đâu nó lại đến được với người cần.
Xin chân thành cám ơn,
Tạ Minh Tuấn
