“Tôi tư duy, (vậy thì) tôi tồn tại.”
Con người khác con vật ở chỗ con người có những tư duy và nhận thức vô cùng sâu sắc. Tất nhiên, con vật cũng có thể có trí thông minh, ít nhiều tùy loài, và cũng có mức độ nhận thức nhất định, nhưng không loài vật nào có được nhận thức sâu sắc như con người.
Chỉ con người mới có những chiêm nghiệm sâu sắc về bản thể, về nguồn gốc của bản thân, nguồn gốc của muôn loài, nguồn gốc của vũ trụ, mối quan hệ giữa mình và tự nhiên… “Tôi là ai? Tôi từ đâu đến? Tôi sẽ đi về đâu?”
Chỉ con người với nhận thức sắc bén mới phát triển ra các loại hình toán học, khoa học, nghệ thuật, văn học, nghiên cứu thiên văn, nghiên cứu địa lý, nghiên cứu tâm lý, nghiên cứu sinh lý… và tạo ra nhiều thành tựu đáng kinh ngạc trong khoảng thời gian ít ỏi mà nhân loại hiện diện, so với tuổi thọ của Trái Đất hay tuổi thọ của cả Vũ Trụ này. Đó là sự tiến hóa, khi ở cấp độ con người.
Tất cả đều ngang bằng, nhưng mỗi hành trình linh hồn sẽ có một chương trình tiến hóa khác nhau. Là con người, tức là chúng ta đã có sự tiến hóa, nên cần học những bài học sâu sắc hơn, cấp tiến hơn so với khi chỉ là con vật.
Từ khóa chính yếu ở đây, là sự nhận thức hay nhận biết (awareness). Đó là sự khác biệt, giữa con người và động vật. Chỉ con người mới biết thiền.
Thiền có thể phân ra làm thiền định và thiền tuệ. Khi đã “định” được nhờ thiền định, ta có thể tiến vào lĩnh vực của “tuệ”, nhờ thiền tuệ. Đến đây, ta có thể phát triển những trí tuệ nội tại rất sâu sắc, những nhận thức rất cấp tiến về chính mình, về người khác và về thế giới này. Giới sinh Định, Định lại sinh Tuệ. Lúc này, ta có những nhận thức rất sâu sắc, ta phát triển chiều sâu trong tâm hồn mình, ta hiểu mình hơn, nhờ vậy hiểu người hơn. Ta cũng thấu hiểu hơn các nguyên lý vận hành của tự nhiên hay của vũ trụ này.
Khi thiền quán, từ quán thân đến quán thọ, quán tâm, quán pháp, ta tiếp tục phát triển sự thấu hiểu vô cùng sâu sắc. Khi quán thân ta hiểu thân mình – nhận biết (aware) được mọi thay đổi của hơi thở, của cơ thể. Khi quán thọ ta hiểu các cảm giác trên thân – ta phát triển khả năng nhận biết cảm giác. Khi quán tâm ta thấu hiểu tâm mình – ta lại nâng cao năng lực nhận biết mọi tâm trạng, cảm xúc. Khi quán pháp ta hiểu về nhiều chân lý trong cuộc sống, từ khổ – nguyên nhân của khổ – có thể diệt khổ – con đường thoát khổ – vô thường – vô ngã – v.v. Ta trở thành một con người có nhận thức tốt hơn, nhờ có thiền.
Hóa ra, thiền giúp bạn trở thành một con người sâu sắc hơn. Nhận thức của bạn sẽ tiến bộ hơn.
(Ngày thứ 19/21 ngày thiền Người Gieo Hạt Hoà Bình)
